13. septembra 1886. godine u Gracanici je otvorena redovna drzavna osnovna skola koja je radila prema posebnom Nastavnom planu i programu za osnovne skole u Bosni i Hercegovini. Sa ovom skolom nije poceo samo period uvodenja osnovnog skolstva na ovom podruciju, vec modernog skolstva uopste.

     Prve skolske 1886/87. godinu u Narodnu osnovnu skolu u Gracanici upisan je 31 ucenik. U prvi razred je upisano 22 djecaka i 4 djevojcice, u drugi razred 3 djecaka, a u treci 2 djecaka. Najvise je upisano muslimanske djece (13), zatim Jevreja (5), Srba (3), Ceha (3), Hrvata (3), Austrijanaca (2) i to djevojcice. Skolu je napustilo u toku godine 6 ucenika, tako da su razrede zavrsili svega 21 ucenik.

Prvi ucenik koji je upisan bila je Eva Nidzilski, rodena 1878. Skola je radila prve tri godine u privatnoj kuci Idrizaginoj, a potom je sagradena prizemnica od 80 m2 na mjestu danasnjeg Doma kulture. Prvi ucitelj bio je Anton Bolfek...Ne zna se tacno otkud je dosao, ali je bio jedini ucitelj do kraja januara 1889 godine.

Stotinu godina poslije toga kroz skolu je proslo dosta ucenika i nastavnog kadra. Jubilarne godine 1986/87 Osnovna skola Hasan Kikic je proslavila svoju stogodisnjicu u modernom savremenom objektu centralne skole koja je otvorena 10. 02. 1974. godine i sljedeceg dana pocela je u njoj redovna nastava. Skola ima 22 ucionice od kojih su tri specijalizovane kao kabineti za pojedine predmete, funkcionalno opremljena zbornica, biblioteka, skolska kuhinja sa trpezarijom, moderna dvorana za tjelesni odgoj i ostale prostorije i kancelarije uprave direktora i pedagoga.

Sve skolske prostorije su savremeno ozvucene. Specijalizovane ucionice opremljene su savremenim sredstvima i pomagalima za modernu nastavu. Te godine 1986/1987 su upisana sva djeca sa podrucija koje skola obuhata. Formirano je 46 odjeljenja sa ukupno 1511 ucenika. Nastavu su tada izvodila 52 nastavnika od cega su 3 profesori predmetne nastave, 41 nastavnik sa visom strucnom spremom i 8 sa srednjom strucnom spremom. U administrativnim poslovima bio je zaposlen 1 radnim sa visokom i 1 sa srednjom strucnom spremom, a u sluzbi za odrzavanje je radilo 11 radnika 3 - KV i ostalo VK.

Skola je 27. 05. 1986. godine za ukupne rezultate u vaspitno obrazovnom radu, u vannastavnim aktivnostima i na osnovu saradnje sa sredinom u kojoj skola djeluje dobila visoko republicko priznanje, Nagradu Hasan Kikic, koju dodjeljuje Republicki komitet za obrazovanje, kulturu i fizicku kulturu. SRBiH.

Narednih godina broj ucenika i odjeljenja je neznatno oscilirao, kulturno - zabavni zivot odvija se kontinuirano, a naucno - predmetne grupe i dalje su biljezile zapazene rezultae na takmicenjima. Direktor skole od 1987 do 1991 godine bio je Hazim Ibralic, a skolske 1991/92. godine za direktora je imenovan Muhamed Delic. Na pocetku ove skolske godine skola ima 1557 ucenika. Zbog agresije na R BiH nastava je te godine ranije prekinuta, a veci broj ucenika i nastavnog kadra je napustio grad Gracanicu.

U ranom periodu skola je radila u uslovima kakvi su bili u citavoj drzavi gdje su bila intenzivna dejstva. Bilo je to u uslovima na granici mogucih za izvodenje bilo kakvih djelatnosti, a kamo li tako kompleksne kao sto je vaspitno - obrazoni rad sa djecom. Cilj je bio kako - tako sacuvati skolski sistem u citavoj drzavi. Isprekidana nastava, rad u mracim prostorijama i bez elementarnih uslova.

Za godinu 1996 je vezano to da se djeca i nastavni kadar vraca u maticnu zgradu. Uz pomoc humanitarnih organizacija i uz maksimalno angazovanje i ucenika i nastavnika i svih zaposlenih u skoli, obezbjeduju se relativno bolji uslovi za rad i zivot skole. Rezultai su narocito poboljsani u redovnoj nastavi i radu naucno - predmetnih grupa gdje su postignuti izvandredni rezultati i plasman na drzavno takmicenje, mada su rezultati bili dosta dobri i u toku prethodnih ratnih godina. Skola je 1996/97 slavila jos jedan svoj jubilej 110 godisnjicu rada.

Licna karta skole izgledala bi ovako danas:

            Od 12. jula 2001. godine Odlukom Skupstine TK skoli je vracen naziv kojeg je imala od 1959. godine do rata u BiH. Osnovna muzicka skola se nalazi u posebnom objektu u neposrednoj blizini centralne skole. Obuhvata pripremno odjeljenje i klase odsjeka harmonika, klavir i gitara (od prvog do sestog razreda). Ima status paralelne osnovne muzicke skole. Dva specijalna kombinovana odjeljenja (1 - 4 i 5 - 8 razred) locirana u centralnom skolskom objektu koje pohada 18 ucenika. Ove skolske gosdine u skoli radi i 5 odjeljenja prvog razreda devetogodisnje skole (cetri u centralnoj i jedno u podrucnoj skoli Babici) koji rade po programu STEP BY STEP.

     Nastava je ove godine pocela na vrijeme, uslovi u skoli za rad su svaki dan sve bolji i bolji. Narocito se puno cini na osavremenjavanju nastavnog procesa, nastavnih sredstava i pomagala, kompjutera i slicne opreme kakva je danas u zeljemljama bilskog susjedstva. Puno se paznje poklanja te se podsticu pored redovne nastave i van nastavne aktivnosti i saradnja sa sirom drustvenom zajednicom. U vaspitanju i obrazovanju novih generacija svi zaposleni u kolektivu skole nastoje ici u korak s vremenom.

     Skolsko podrucije centralne skole obuhvata preko 60 % teritorije grada sa naseljima: Centar, Lendici, Javor, Bahici, Pasalici, Malta, Gaj, Varos, Drafnici, Gornja Lohinja, Mejdanic, Potok - mahala, Ciris, Seljanusa, Stubo, Rijecka, dio Lipe, dio Ritesica i Babici, a u posljednje vrijeme sve vise ucenika od 5 do 8 razreda iz Skahovice i Piskavice pohada nastavu u nasoj skoli zbog mogucnosti dolzaka autobusom. Cetverorazredna skola u Babicima obuhvata sve skolske obveznike oklolnih zaselaka. Udaljena je 4 Km od centralne skole.

Osnovni zadaci na unapredivanju i usvrsavanju rada:

      I pored ogranicenih i nedovoljnih finansijskih sredstav cilj nam je osavremenjavanje nastave stalnom edukacijom nastavnog osoblja kroz razlicite vidove seminara, kao daljem opremanju kabineta u kojima i sami nastavnici svojom umjesnoscu sa ucenicima izgraduju nastavna sredstva i pomagala cime olaksavaju naeposredan rad u nastavi. Posebno u ovom planskom periodu putem danatorstva i kroz akciju sa ucenicim atrebalo opremiti kabinet tehnickog odgoja sa najminimalnijom opremon (sredstva i pribor za rad). Ovdje se posebno moraju pohvaliti svi roditelji koji su na bilo koji nacin pomogli u akciji darivanja prijeko neophodnih sredstava.

     Projekat ukljucivanja ucenika u dobrovoljan rad - volonteri tece i dalje, a narocito je bio koristan pri pomoci u ucenju djeci kojoj je potreban kao pomoc starijim osobama kroz drustvo OSMIJEH. Opremanje ucionica i kabineta za izvodenje nastave u pripremnim odjeljenjima, prvom i drugom razredu po programu step by step, postepeno uvodi nasu skolu u novi vid nastave buducnosti.

     I pored toga sto biblioteka posjeduje veliki broj knjiga - lektire za ucenike i strucne lektire za nastavnike (preko 9000 knjiga) potrebno je popunjavanje biblioteckog fonda skolske lektitire, strucnom lektirom za nastavnike, kao i strucnim casopisima.

     Osnovna muzicka skola je osnovana 1976. godine da bi odlukom SIZ - osnovnog obrazovanja Gracanica 1989. godine pocela svoj rad.  Djelovala je u sastavu RO Udruzene osnovne skole i Predskolske ustanove kao i OOUR - a, a od 1989. godine u sastavu skole nalazi se muzicka skola Tesanj. Skola prestaje sa radom 1992. godine odlukom Skupstine opstine Gracanica, a ponovni rad zapocinje JU Prva osnovna skola 1996 - 97. skolske godine.

     2003. godine pokrenuta je incijativa za izgradnjom objketa za osnovno muzicko obrazovanje. U ovoj skolskoj godini planiran je pocetak izgradnje skole od donacija roditelja i drugih donatora. Muzicka skola ima tri odsjeka i to instrumentalni klavir, harmonika i gitara. Ucenici od 1 do 6 razreda osnovne skole pohadaju glavne predmete (harmonika, klavir, gitara, solfedo - teorija, kamrni satav i kolektivna nastava (hor - orkestar). Pripremno odjeljenje nu prvom polugodistu ima nastavu solfeda - teorije, a u drugom polugodistu glavni predmet po jedna cas sedmicno.